Bir deri ayakkabıya, ceketin yakasına ya da çantanın kapağına elinizi sürdüğünüzde aldığınız his birbirinden çok farklıdır. Biri pürüzsüz ve hafif yağlı, biri kadife gibi tüylü, biri de neredeyse kumaş kadar yumuşaktır. Hepsi hakiki deri olabilir; farkı yaratan, derinin hangi yüzünün kullanıldığı ve atölyeye gelmeden önce nasıl işlendiğidir.
Mağazada "nubuk", "süet", "napa" gibi kelimeleri görüp hangisinin neye uygun olduğunu bilemiyorsanız yalnız değilsiniz. Bu yazıda deri türlerini yüzeylerine, dayanıklılıklarına, suya ve lekeye karşı davranışlarına göre karşılaştırıyor, tabaklama farkını kısaca anlatıyor ve her birinin bakımının neden ayrı yapıldığını açıklıyoruz.
Deri türleri nelerdir?
Deri türleri iki temel ölçüte göre ayrılır: derinin hangi katmanından geldiği ve yüzeyinin nasıl işlendiği. Katmana göre tam tabaka (full grain), düzeltilmiş yüzeyli deri ve alt katmandan elde edilen split deri vardır. Yüzey işlemine göre ise pürüzsüz deri, nubuk, süet ve napa gibi türler ortaya çıkar. Bir deri aynı anda hem tam tabaka hem napa olabilir.
Bu ayrımı anlamak için hayvan derisini katmanlı düşünün. En dışta, kılların çıktığı sıkı dokulu yüz vardır; deri ustaları buna "sırça yüzü" ya da "grain" der. Altında daha gevşek lifli "et yüzü" yer alır. Kalın bir deri makinede yatay olarak ikiye ayrıldığında üstte sırça yüzünü taşıyan katman, altta ise yalnızca gevşek liflerden oluşan split katman kalır.
- Sırça yüzü düzgün deriler: Tam tabaka, düzeltilmiş yüzeyli deri ve napa bu gruptadır. Yüzey pürüzsüzdür.
- Sırça yüzü zımparalanmış deriler: Nubuk bu gruptadır. Dış yüz hafifçe zımparalanır, kısa tüylü bir doku oluşur.
- Et yüzü kullanılan deriler: Süet bu gruptadır. Derinin iç tarafındaki lifli yüz dışa çıkar ve fırçalanır.
Tam tabaka ve düzeltilmiş yüzeyli deri arasındaki fark
Tam tabaka (full grain) deri, sırça yüzüne hiç dokunulmadan, yalnızca kılları alınarak işlenen deridir; gözenekler, ton farkları ve küçük izler yerinde kalır. Düzeltilmiş yüzeyli (corrected grain) deride ise bu yüz zımparalanır, üzerine boya ya da kaplama sürülür ve çoğu zaman yapay bir doku desenle basılır.
Tam tabaka deri en dayanıklı katmanı bütün olarak koruduğu için uzun ömürlüdür ve kullanıldıkça patina kazanır. Düzeltilmiş yüzeyli deri daha homojen ve lekeye biraz daha dayanıklı görünür, ama kaplama zamanla aşınır ve deri yaşlandıkça güzelleşmez. Bir de etiketlerde sık görülen "top grain" ifadesi var: üst katmandan geldiğini söyler, yüzeyin zımparalanıp zımparalanmadığını söylemez.
Tam tabaka deriyi suni deriden ve alt katman derilerden nasıl ayıracağınızı, evde yapabileceğiniz basit testlerle birlikte hakiki deri nasıl anlaşılır yazımızda ayrıntılı anlattık. Bu yazıda yüzey türlerine odaklanıyoruz.
Nubuk nedir?
Nubuk, derinin dış yüzü olan sırça yüzünün çok ince bir zımparayla hafifçe aşındırılmasıyla elde edilen, kısa ve sık tüylü, kadifemsi bir deridir. Sırça yüzünden yapıldığı için süete benzer görünse de daha sıkı dokuludur, daha güçlüdür ve tüyleri daha incedir. Genellikle sığır derisinden yapılır.
- Dokunuş: Parmağınızı üzerinde gezdirdiğinizde tüyler yön değiştirir, açık ve koyu iz bırakır. Bu nubukun doğal davranışıdır.
- Suyla ilişkisi: Su damlası yüzeyde geçici olarak koyu bir leke bırakır; deri kuruyunca rengi genelde geri gelir. Yağlı lekeler ise kolay çıkmaz.
- Çizilme: Tırnak ya da sert bir cisim kolayca iz bırakır. Hafif izler fırçayla kaybolabilir.
- Kullanım alanı: Bot ve ayakkabı, ceket, mobilya döşemesi ve bazı çanta modelleri.
Süet nedir?
Süet, derinin iç tarafındaki et yüzünün zımparalanıp fırçalanmasıyla elde edilen, uzun ve yumuşak tüylü bir deridir. Çoğunlukla kalın derinin ikiye ayrılmasından kalan alt katmandan, yani split deriden yapılır. Bu yüzden nubuka göre daha yumuşak, daha esnek ve daha hafiftir ama daha az dayanıklıdır, sıvıyı da daha kolay emer.
- Split süet: Yalnızca gevşek liflerden oluşur. En yaygın süet türüdür, zamanla esneyip form kaybedebilir.
- Ters yüz süet: Derinin tamamı kullanılır, sırça yüzü içte kalır ve et yüzü dışa çevrilir. Arkasındaki sıkı katman sayesinde split süetten daha dayanıklıdır.
- Kullanım alanı: Ayakkabı, ceket, eldiven ve ürünlerin iç astarı. Yumuşaklığı sayesinde çizilmeye hassas yüzeyleri korumak için de tercih edilir.
Nubuk ve süet farkı nedir?
Nubuk ve süet arasındaki temel fark, derinin hangi yüzünden yapıldıklarıdır: nubuk dış yüz olan sırça yüzünün hafifçe zımparalanmasıyla, süet ise iç taraftaki et yüzünden elde edilir. Bu yüzden nubukun tüyleri daha kısa ve dokusu daha sıkıdır, dayanıklılığı daha yüksektir. Süet daha yumuşak ve tüylüdür, sıvıyı daha kolay emer.
Gözle ayırt etmek için yüzeye yakından bakın: nubuk ince, neredeyse pürüzsüz bir kadifeye benzer; süetin tüyleri daha uzundur ve yüzey daha dağınık görünür. Kenara baktığınızda nubukta üst tarafta sıkı bir katman seçebilirsiniz, split süetin kesiti ise baştan sona lifli görünür.
Napa deri nedir?
Napa deri, genellikle kuzu, oğlak ya da buzağı gibi genç hayvanların derisinden yapılan, krom tabaklamayla işlenen, çok yumuşak ve pürüzsüz yüzeyli bir deri türüdür. Adını 19. yüzyılda ilk üretildiği Kaliforniya'daki Napa bölgesinden alır. Bugün "napa" ifadesi, hayvan türünden bağımsız olarak yumuşak ve esnek pürüzsüz deriler için kullanılıyor.
Napa ince ve esnek olduğu için vücuda temas eden ürünlerde tercih edilir: eldiven, giyim, araç koltukları, ayakkabı ve yumuşak çantalar. Yüzeyi pürüzsüz olduğundan bakımı nubuk ve süete göre kolaydır, ama inceliği nedeniyle sivri cisimlere ve çizilmeye kalın deriler kadar dayanıklı değildir. Napa da tam tabaka olabilir ya da yüzeyi boyayla kapatılabilir; kalitesini yine yüzey işlemine bakarak anlarsınız.
| Deri türü | Yüzey | Dayanıklılık | Su ve leke hassasiyeti | Bakım | Nerede kullanılır |
|---|---|---|---|---|---|
| Tam tabaka (full grain) | Pürüzsüz, gözenekler ve doğal izler görünür | En yüksek, patina kazanır | Orta; su damlası silinirse iz bırakmaz | Nemli bez, at kılı fırça, ince kat bakım kremi | Çanta, cüzdan, kemer, uzun ömürlü ürünler |
| Düzeltilmiş yüzeyli deri | Homojen, kaplamalı, çoğu zaman baskılı desen | Orta ve iyi arası, kaplama aşınabilir | Düşük; kaplama sıvıyı iter | Nemli bezle silme | Ayakkabı, mobilya, uygun fiyatlı çantalar |
| Nubuk | Kısa, sık tüylü, kadifemsi | Yüksek, süetten güçlü | Yüksek; su geçici, yağ kalıcı leke yapabilir | Süet ve nubuk fırçası, silgi, su itici sprey | Bot, ayakkabı, ceket, döşeme |
| Süet | Uzun, yumuşak tüylü | Orta ve düşük arası, esneyebilir | Çok yüksek; sıvıyı kolay emer | Süet fırçası, silgi, su itici sprey | Ayakkabı, ceket, eldiven, iç astar |
| Napa | Çok yumuşak, ince, pürüzsüz | Orta; ince olduğu için çizilmeye hassas | Orta; yüzey işlemine göre değişir | Nemli bez, napaya uygun hafif bakım ürünü | Eldiven, giyim, araç koltuğu, yumuşak çanta |
Tabaklama nedir? Bitkisel ve krom tabaklama farkı
Tabaklama, ham hayvan derisinin çürümesini önleyip onu dayanıklı, esnek ve kullanılabilir bir malzemeye dönüştüren işlemdir. Bugün iki ana yöntem kullanılır: ağaç kabuklarından elde edilen tanenle yapılan bitkisel tabaklama ve krom tuzlarıyla yapılan krom tabaklama. Dünyada üretilen derinin yaklaşık yüzde 85 ila 90'ı krom tabaklıdır.
- Bitkisel tabaklama: Meşe, kestane, mimoza gibi bitkilerden gelen tanenle yapılır ve haftalar sürebilir. Ortaya daha sert, tok ve şeklini koruyan bir deri çıkar. Işıkla ve kullanımla belirgin şekilde koyulaşır, güçlü bir patina geliştirir. Suya ve lekeye karşı daha hassastır.
- Krom tabaklama: 19. yüzyılın ikinci yarısında yaygınlaşmıştır ve bir günden kısa sürede tamamlanabilir. Daha yumuşak, esnek ve suya karşı daha dirençli bir deri verir, renkleri daha sabit kalır. Napa ve çoğu süet bu yöntemle işlenir.
Hangisinin "daha iyi" olduğu kullanım amacına bağlıdır. Form tutması gereken kılıf, kayış ve sert parçalar için bitkisel tabaklanmış deri, yumuşak giyim ve eldiven için krom tabaklanmış deri daha uygundur. Atölyemizde örneğin odun çantasının tutamakları ve takviye noktaları, orman kesesinin kapağı ile askısı ve bushcraft deri karabinanın gövdesi bitkisel tabaklanmış deriden kesilir.
Süet ve nubuk nasıl temizlenir?
Süet ve nubuk, su ve krem yerine kuru yöntemlerle temizlenir: önce süet fırçasıyla toz alınır, lekeler süet silgisiyle hafifçe ovulur, son olarak su itici sprey uygulanır. Pürüzsüz deriye sürülen krem ya da yağ bu derilerin tüylerini yatırır, rengini koyulaştırır ve kalıcı leke bırakabilir.
- Kurumasını bekleyin: Islak süet ya da nubuku fırçalamayın. İçini kâğıtla doldurup oda sıcaklığında, kalorifer ve güneşten uzakta tamamen kurumaya bırakın.
- Tozu fırçayla alın: Süet fırçasıyla, yani pirinç ya da kauçuk dişli yumuşak bir fırçayla, yüzeyi tek yönde hafifçe fırçalayın. Bu hem tozu alır hem de yatmış tüyleri kaldırır.
- Lekeye silgi uygulayın: Kurumuş leke ya da parlamış bölgeleri süet silgisiyle küçük hareketlerle ovun. Sertçe bastırmayın, yüzeyi aşındırabilirsiniz.
- Tüyleri yeniden kaldırın: Silginin ardından fırçayı bu kez çapraz yönde gezdirerek dokuyu eşitleyin.
- Su itici sprey sıkın: Temiz ve kuru yüzeye 20 ila 30 santim mesafeden ince bir kat sprey uygulayın ve kullanmadan önce kurumasını bekleyin. Yağmurlu mevsimden önce tekrarlayın.
Yağ lekesinde ilk iş, lekenin üzerine mısır nişastası ya da talk pudrası serpip birkaç saat bekletmek ve sonra fırçalamaktır; pudra yağı emer. Derin ya da eski lekelerde bir deri temizleme uzmanına danışmak en güvenli yoldur.
Pürüzsüz deride bakım nasıl farklıdır?
Tam tabaka ve napa gibi pürüzsüz derilerde bakım, yüzeyi nemlendirmeye dayanır: toz yumuşak bir bez ya da at kılı fırçayla alınır, kir hafif nemli bezle silinir ve birkaç ayda bir ince kat bakım kremi sürülür. Krem derinin kurumasını ve çatlamasını önler, hafif çiziklerin görünümünü azaltır.
Ürünlerimizin dış yüzeyindeki pürüzsüz deri için hazırladığımız deri bakım kremi 50 ml metal kutuda gelir; temiz ve kuru yüzeye ince bir tabaka hâlinde, yumuşak bir bezle dairesel hareketlerle yayılır. Çantanın iç astarındaki süeti ya da eldivenin süet avcunu kremlemenize gerek yoktur, oralar için kuru bir fırça yeterlidir. Islanan bir çantanın nasıl kurutulacağından lekeye göre temizlik yöntemlerine kadar ayrıntıları deri çanta bakımı rehberimizde bulabilirsiniz.
Mounbag ürünlerinde hangi deri türleri kullanılıyor?
Mounbag ürünlerinde dış yüzeyde tam tabaka (full grain) hakiki deri kullanıyoruz; süet ise yalnızca bazı ürünlerin içinde, korumanın ve yumuşaklığın gerektiği yerlerde yer alıyor. Çantalarımızın bir kısmında gövde mumlu kanvas, kapak ve detaylar deridir. Ürün sayfalarında hangi parçanın hangi malzemeden yapıldığını ayrıca belirtiyoruz.
- Tam tabaka deri: Mileto, Magnesia, Kastabala, Knidos, Machu gibi hakiki deri cüzdan modellerinde, Teos MagSafe cüzdanda, Mora iPhone kılıfının dış yüzeyinde ve Althea tote çantada full grain dana derisi kullanılır.
- Deri ve mumlu kanvas birlikte: Rhodes postacı çantasında gövde mumlu kanvas, kapak full grain hakiki deridir. Bu kombinasyonu ve kanvasın özelliklerini mumlu kanvas nedir yazımızda anlattık.
- Süet astar: Nysa MacBook kılıfının iç yüzeyi, Termessos laptop çantasının ana bölmesi ve Mora iPhone kılıfının içi yumuşak süetle kaplıdır; cihaz her giriş çıkışta sert yüzeye değil süete temas eder.
- Süet takviye: Bushcraft deri eldivenin avuç kısmı, en çok yük binen bölge olduğu için süet deriyle güçlendirilmiştir.
Tamamı hakiki deri ya da deri ve kanvas birlikte kullanılan çanta modellerini gündelik çantalar koleksiyonunda inceleyebilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Süete ve nubuka krem sürmek: Krem ve yağ tüyleri yatırır, rengi koyulaştırır ve kalıcı leke bırakabilir. Bu deriler fırça, silgi ve sprey ister.
- Islak süeti fırçalamak: Islakken fırçalanan tüyler kopar ve keçeleşir. Önce tamamen kurumasını bekleyin.
- Deriyi kaloriferde ya da saç kurutma makinesiyle kurutmak: Hızlı ısı deriyi büzer ve sertleştirir. Her deri türü oda sıcaklığında kurutulur.
- "Hakiki deri" yazısını kalite garantisi sanmak: Bu ifade derinin gerçek olduğunu söyler, katmanını ve yüzey işlemini söylemez.
- Nubukun parmak izini kusur sanmak: Tüylerin yön değiştirmesiyle oluşan açık koyu izler nubukun doğasıdır, fırçayla düzelir.
- Her deriye aynı bakım ürününü uygulamak: Pürüzsüz deri nemlendirme, tüylü deri kuru temizlik ister. Ürünü almadan önce yüzey türünü öğrenin.
Deri türü seçerken kontrol listesi
- Ürün her gün mü kullanılacak, yoksa özel günlerde mi?
- Yağmur, çamur ve leke riskinin yüksek olduğu bir ortamda mı taşınacak?
- Yüzey pürüzsüz mü, kısa tüylü mü (nubuk), uzun tüylü mü (süet)?
- Satıcı derinin katmanını belirtiyor mu: tam tabaka mı, düzeltilmiş yüzey mi, split mi?
- Form tutması gereken bir ürün mü, yoksa yumuşak ve esnek mi olmalı?
- Düzenli bakıma zaman ayırabilecek misiniz; fırça ve sprey mi, krem mi gerekecek?
- Ürünün iç astarında hangi malzeme var?
Sıkça Sorulan Sorular
Nubuk nedir?
Nubuk, derinin dış yüzü olan sırça yüzünün ince bir zımparayla hafifçe aşındırılmasıyla elde edilen, kısa ve sık tüylü, kadifemsi bir deridir. Süete benzer ama derinin sağlam dış katmanından yapıldığı için daha sıkı dokulu ve daha dayanıklıdır. Su damlası geçici, yağ ise kalıcı leke bırakabilir.
Süet nedir, hakiki deri midir?
Evet, süet hakiki deridir. Derinin iç tarafındaki et yüzünün zımparalanıp fırçalanmasıyla elde edilir ve çoğunlukla kalın derinin ikiye ayrılmasından kalan alt katmandan yapılır. Yumuşak, hafif ve esnektir; ancak nubuka ve tam tabaka deriye göre daha az dayanıklıdır, sıvıyı da daha kolay emer.
Nubuk ve süet arasındaki fark nedir?
Fark, derinin hangi yüzünden yapıldıklarındadır. Nubuk dış yüz olan sırça yüzünün hafifçe zımparalanmasıyla, süet ise iç taraftaki et yüzünden elde edilir. Bu yüzden nubukun tüyleri daha kısa, dokusu daha sıkı ve dayanıklılığı daha yüksektir. Süet daha yumuşaktır ama sıvıyı daha kolay emer.
Napa deri nedir?
Napa deri, genellikle kuzu, oğlak ya da buzağı derisinden yapılan, krom tabaklamayla işlenen çok yumuşak ve pürüzsüz yüzeyli bir deridir. Adını ilk üretildiği Kaliforniya'daki Napa bölgesinden alır. İnce ve esnek olduğu için eldiven, giyim, araç koltuğu ve yumuşak çantalarda tercih edilir.
Süet nasıl temizlenir?
Süet kuru yöntemle temizlenir. Önce tamamen kurumasını bekleyin, ardından süet fırçasıyla tozu tek yönde alın. Lekeleri süet silgisiyle hafifçe ovun, tüyleri fırçayla yeniden kaldırın ve son olarak su itici sprey uygulayın. Süete su, krem ya da yağ sürmeyin; tüyleri yatırır ve leke bırakır.
Tabaklama nedir?
Tabaklama, ham hayvan derisinin çürümesini önleyip onu dayanıklı ve esnek bir malzemeye dönüştüren işlemdir. Ağaç kabuklarından gelen tanenle yapılan bitkisel tabaklama daha sert, koyulaşan ve patina kazanan deri verir. Krom tabaklama ise daha yumuşak, suya dirençli deri üretir ve dünya üretiminin büyük kısmını oluşturur.











